موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش های معاصر در علوم و تحقیقات 2676-5764 7 76 2025 11 03 مقایسه نقد اجتماعی در طنز عبید زاکانی و عزیز السماوی 57 67 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA محمد دانش آموختۀ دکترای ادبیات تطبیقی دانشکده رسانه، دانشگاه وارث الانبیاء، کربلا 2025 06 04 پژوهش حاضر به مقایسه تطبیقی شیوه‌های نقد اجتماعی در طنز ادبی دو نویسنده برجسته، عبید زاکانی از ادبیات فارسی و عزیز السماوی از ادبیات عرب، می‌پردازد. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و تحلیل شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود در مضامین و شیوه‌های طنز این دو نویسنده و همچنین بررسی تأثیر عوامل تاریخی، فرهنگی و سیاسی بر شکل‌گیری آثار آن‌ها است. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیل محتوا و تطبیقی بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های زمانی و مکانی، هر دو نویسنده از طنز به عنوان ابزاری قدرتمند برای اعتراض و نقد استفاده کرده‌اند و هر دو به نقد طبقه حاکم و ستمگران پرداخته‌اند. با این حال، تفاوت‌های کلیدی نیز در آثارشان مشاهده می‌شود؛ عبید زاکانی بیشتر بر نقد اخلاقی و اجتماعی، به ویژه ریاکاری و فساد درونی جامعه، تمرکز دارد، در حالی که عزیز السماوی عمدتاً به نقد سیاسی، دیکتاتوری و پیامدهای جنگ می‌پردازد. این تفاوت‌ها عمدتاً ناشی از بستر تاریخی و شرایط فرهنگی متفاوت آن‌ها است؛ عبید در قرون وسطی و السماوی در دوران مدرن می‌زیسته است. از این رو، عبید از قالب‌های کلاسیک و تمثیل استفاده کرده، اما السماوی از زبان عامیانه و قالب‌های معاصر برای بیان انتقادات خود بهره برده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که طنز به عنوان یک زبان اعتراضی، در هر دو ادبیات، نقش مهمی در آگاهی‌بخشی و به چالش کشیدن ساختارهای قدرت داشته است. /downloadfilepdf/17348