موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of Contemporary Research Science And Research (Jocrisar) مجله پژوهش های معاصر در علوم و تحقیقات 2676-5764 8 81 2026 04 11 مروری نظام‌مند بر نقش هوش مصنوعی در مدیریت هوشمند تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب 26 36 FA عاطفه دانشور کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی – بازاریابی، شرکت آب و فاضلاب بندرعباس، استان هرمزگان، ایران عاطفه دانشور کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی – بازاریابی، شرکت آب و فاضلاب بندرعباس، استان هرمزگان، ایران مرضیه جهانگیری کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی - داخلی، شرکت آب و فاضلاب بندرعباس، استان هرمزگان، ایران مرضیه جهانگیری کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی - داخلی، شرکت آب و فاضلاب بندرعباس، استان هرمزگان، ایران لیدا رای زن کارشناسی ارشد مهندسی محیط زیست - آب و فاضلاب، شرکت آب و فاضلاب بندرعباس، استان هرمزگان، ایران لیدا رای زن کارشناسی ارشد مهندسی محیط زیست - آب و فاضلاب، شرکت آب و فاضلاب بندرعباس، استان هرمزگان، ایران اقدس آقاپور کارشناسی اجرایی عمران، شرکت آب و فاضلاب بندرعباس، استان هرمزگان، ایران اقدس آقاپور کارشناسی اجرایی عمران، شرکت آب و فاضلاب بندرعباس، استان هرمزگان، ایران 2025 12 04 رشد سریع فناوری‌های هوش مصنوعی در دهه اخیر، زمینه‌ساز تحول بنیادین در مدیریت سامانه‌های پیچیده زیرساختی، از جمله تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب شده است. تصفیه‌خانه‌ها به‌عنوان سیستم‌هایی چندمتغیره، غیرخطی و پویا، همواره با چالش‌هایی نظیر نوسانات کیفیت ورودی، مصرف بالای انرژی، هزینه‌های بهره‌برداری، و الزامات سخت‌گیرانه زیست‌محیطی مواجه بوده‌اند. در این میان، بهره‌گیری از روش‌های مبتنی بر هوش مصنوعی نظیر یادگیری ماشین، شبکه‌های عصبی مصنوعی، سیستم‌های فازی و الگوریتم‌های تکاملی، به‌عنوان ابزاری کارآمد برای بهبود پایش، پیش‌بینی، کنترل و تصمیم‌گیری هوشمند مطرح شده است. هدف این مقاله، ارائه یک مرور نظام‌مند از مطالعات انجام‌شده در زمینه نقش هوش مصنوعی در مدیریت هوشمند تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب است. در این مرور، پژوهش‌های منتشرشده در پایگاه‌های علمی معتبر بین‌المللی و منابع علمی فارسی، بدون انجام پژوهش تجربی جدید، مورد تحلیل و مقایسه قرار گرفته‌اند. رویکرد مرور بر شناسایی حوزه‌های کاربردی اصلی هوش مصنوعی در تصفیه‌خانه‌ها، بررسی چارچوب‌های نظری و روش‌شناختی مطالعات پیشین، و تحلیل نقاط قوت، محدودیت‌ها و روندهای نوظهور تمرکز دارد. یافته‌های کلی مرور نشان می‌دهد که هوش مصنوعی نقش مؤثری در بهبود دقت پیش‌بینی کیفیت پساب، کاهش مصرف انرژی، بهینه‌سازی فرآیندهای بیولوژیکی و شیمیایی، و ارتقای تصمیم‌گیری مدیریتی ایفا کرده است. با این حال، چالش‌هایی نظیر کیفیت داده‌ها، تعمیم‌پذیری مدل‌ها، نبود استانداردهای یکپارچه، و فاصله میان پژوهش‌های دانشگاهی و کاربرد صنعتی همچنان پابرجاست. در نهایت، این مقاله با شناسایی خلأهای پژوهشی موجود، مسیرهای آینده تحقیق و توسعه در زمینه مدیریت هوشمند تصفیه‌خانه‌ها مبتنی بر هوش مصنوعی را پیشنهاد می‌کند. https://jocrisar.ir/downloadfilepdf/17378