موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش های معاصر در علوم و تحقیقات 2676-5764 7 77 2025 12 18 نقش مددکاران اجتماعی در فرآیند درمان و بازتوانی افراد معتاد 115 124 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA مهدی دانشجوی کارشناسی ارشد مددکاری اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد. ایران ابوالفضل کارشناس رشته مددکاری اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد. ایران 2025 07 23 اعتیاد به مواد مخدر یکی از چالش‌های عمده سلامت عمومی و اجتماعی در ایران به شمار می‌رود که پیامدهای گسترده‌ای در سطوح فردی، خانوادگی و جامعه ایجاد می‌کند. با توجه به ماهیت چندبعدی این پدیده، درمان و بازتوانی مؤثر آن نیازمند همکاری میان‌رشته‌ای است. مددکاران اجتماعی به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی تیم درمان، نقش مهمی در ایجاد انگیزه، حمایت روانی–اجتماعی و بازگرداندن افراد معتاد به زندگی عادی ایفا می‌کنند. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش مددکاران اجتماعی در فرآیند درمان و بازتوانی معتادان و تبیین عوامل مؤثر بر کارایی آنان بود.این پژوهش با روش کیفی و رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شد. جامعه آماری شامل مددکاران اجتماعی، روان‌شناسان و مدیران مراکز درمان و بازتوانی اعتیاد در شهر تهران بود. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از مددکاران دارای سابقه کاری حداقل سه سال جمع‌آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.نتایج نشان داد که مددکاران اجتماعی در چهار محور اصلی فعالیت دارند: ایجاد انگیزه و پذیرش درمان، حمایت روانی–اجتماعی، بازتوانی و بازگشت به جامعه، و مقابله با موانع ساختاری. حضور فعال آنان موجب افزایش ماندگاری مددجویان در برنامه‌های درمانی، کاهش عود مصرف، ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی پس از درمان می‌شود. یافته‌ها بیانگر آن است که درمان و بازتوانی اعتیاد بدون حضور مددکاران اجتماعی ناقص خواهد بود. این متخصصان با فراهم‌کردن حمایت‌های اجتماعی و روانی، پیگیری پس از درمان و توانمندسازی مددجویان، نقش اساسی در موفقیت پایدار درمان ایفا می‌کنند. پیشنهاد می‌شود جایگاه مددکار اجتماعی در نظام درمان اعتیاد به‌صورت رسمی و ساختاری تقویت گردد. /downloadfilepdf/18858