موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش های معاصر در علوم و تحقیقات 2676-5764 8 84 2026 07 04 کاربرد نانوپلتفرم‌های نوین در درمان بیماری آلزایمر 18 59 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA آتوسا گروه علوم پرتویی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران نسرین مرکز تحقیقات علوم اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران مانیا گروه روانشناسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران الهام مرکز تحقیقات بیولوژی پرتو، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران 2026 04 04 بیماری آلزایمر از شایع‌ترین بیماری نورودژنراتیو و مهم‌ترین علت زوال عقل در سالمندان است. وجود سد خونی–مغزی ، فراهم زیستی پایین بسیاری از داروها و ماهیت چندعاملی بیماری، درمان مؤثر آلزایمر را با چالش‌های فراوانی مواجه کرده است. در سال‌های اخیر، نانوفناوری به‌عنوان یکی از امیدبخش‌ترین راهکارها برای بهبود انتقال دارو به مغز و افزایش اثربخشی درمانی مورد توجه قرار گرفته است. این مطالعه مروری با هدف بررسی جدیدترین نانوپلتفرم‌های مورد استفاده در درمان بیماری آلزایمر، مکانیسم عملکرد، مزایا، محدودیت‌ها و نتایج مطالعات پیش‌بالینی انجام شد. بررسی مطالعات نشان داد که نانوحامل‌های لیپیدی شامل نانوذرات لیپیدی جامد، حامل‌های لیپیدی نانوساختار و لیپوزوم‌ها، با افزایش پایداری دارو، بهبود عبور از سد خونی–مغزی و آزادسازی کنترل‌شده، موجب افزایش کارایی درمانی ترکیبات مختلف شده‌اند. همچنین نانوذرات فلزی به‌ویژه نانوذرات طلا، علاوه بر انتقال هدفمند دارو، قادر به مهار تجمع آمیلوئید β، کاهش استرس اکسیداتیو و کاهش فسفریلاسیون پروتئین Tau بوده‌اند. از سوی دیگر، نانوذرات پلیمری نظیر PLGA، کیتوسان، PEG و دندریمرها به دلیل زیست‌سازگاری بالا، قابلیت عامل‌دارسازی سطحی و آزادسازی کنترل‌شده دارو، یکی از انعطاف‌پذیرترین سامانه‌های دارورسانی محسوب می‌شوند. بطور کلی می توان نتیجه گرفت که نانوفناوری ظرفیت قابل توجهی برای غلبه بر محدودیت‌های درمان‌های متداول آلزایمر دارد و می‌تواند انتقال هدفمند دارو به مغز را بهبود بخشد. با وجود نتایج امیدوارکننده مطالعات پیش‌بالینی، هنوز چالش‌هایی مانند ایمنی بلندمدت، سمیت احتمالی، مقیاس‌پذیری تولید و کمبود کارآزمایی‌های بالینی وجود دارد. بنابراین، انجام مطالعات بالینی با طراحی مناسب و توسعه نانوپلتفرم‌های هوشمند و چندمنظوره می‌تواند مسیر ورود این فناوری‌ها به درمان بالینی بیماری آلزایمر را هموار سازد. /downloadfilepdf/19955