گسترش کاربرد آفت کش های شیمیایی در مدیریت آفات کشاورزی و باقی ماندن آن ها در زنجیره غذایی، از چالش های بنیادین سلامت عمومی و بهداشت محیط است که به اختلالات مزمن اندام های حیاتی، سمیت سلولی و اثرات کارسینوژنیک در انسان منجر می شود. هدف این پژوهش، سنجش دقیق غلظت باقیمانده سموم ارگانوفسفره، نئونیکوتینوئید و پیرتروئید در پرمصرف ترین محصولات تره بار (گوجه فرنگی، خیار، سیب زمینی و کاهو) با بهره گیری از تکنیک های طیف سنجی پیشرفته جرمی-کروماتوگرافی (LC-MS/MS و GC-MS/MS) و طیف سنجی رامان با تقویت سطحی (SERS) و همچنین ارزیابی ریسک های سلامت غیرسرطان زایی (HQ و HI) و سرطان زایی (CR) در دو گروه جمعیتی بزرگسالان و کودکان است. این پژوهش از حیث روش شناسی یک مطالعه کاربردی، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر سنجش آزمایشگاهی و مدل سازی آماری-بهداشتی استاندارد سازمان حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (USEPA) است. جامعه آماری مشتمل بر اقلام غذایی تره بار میادین مرکزی توزیع میوه و تره بار کلان شهر تهران بوده که ۲۴۰ نمونه استاندارد به روش نمونه برداری تصادفی خوشه ای از چهار محصول جمع آوری و با روش استخراج QuEChERS آماده سازی و آنالیز شدند. نتایج نشان داد که در ۶۳.۷۵ درصد نمونه ها باقیمانده سموم ردیابی شد و در ۲۸.۳۳ درصد نمونه ها مقادیر سموم از بیشینه حد مجاز آلاینده ها (MRL) مصوب سازمان ملی استاندارد و کدکس فراتر رفته بود؛ سموم دیازینون و کلرپیریفوس بیشترین فراوانی تخطی را داشتند. شاخص خطر تجمعی (HI) برای گروه کودکان در محصولات گوجه فرنگی و خیار بالاتر از یک (HI>1) برآورد شد که نشان دهنده پتانسیل بالای تهدید سلامت عمومی است. همچنین، پلتفرم SERS تطابق تحلیلی ۹۶.۵ درصدی با طیف سنجی جرمی نشان داد که اثربخشی آن را به عنوان یک روش غربالگری سریع، ارزان و غیرتخریبی به اثبات می رساند. این یافته ها ضرورت بازنگری در دوره های کارنس سموم و استقرار سامانه های پایش طیف سنجی در مبادی عرضه را تبیین می نماید.

ارزیابی ریسک بهداشتی باقیمانده آفت کش ها طیف سنجی رامان تقویت شده سطحی کروماتوگرافی جرمی حد مجاز آلاینده سمیت تجمعی سلامت غذا