صنایع نساجی به‌عنوان یکی از صنایع راهبردی و اشتغال‌زا در بسیاری از کشورها، به‌ویژه در اقتصادهای در حال توسعه، نقش مهمی در زنجیره تولید، ارزش‌آفرینی صنعتی و تأمین نیازهای مصرفی ایفا می‌کنند؛ با این حال، فرایندهای متنوع این صنعت از جمله شست‌وشو، رنگرزی، سفیدگری، چاپ، تکمیل و عملیات شیمیایی وابسته، منجر به تولید حجم قابل‌توجهی از پسماندهای جامد، مایع و لجن‌های صنعتی می‌شود که در صورت دفع نامناسب، می‌توانند پیامدهای جدی برای محیط زیست، به‌ویژه سلامت خاک و کیفیت منابع آب، ایجاد کنند. هدف این پژوهش، ارزیابی تحلیلی اثرات زیست‌محیطی دفع پسماندهای ناشی از صنایع نساجی بر شاخص‌های سلامت خاک و کیفیت آب، با تأکید بر آلاینده‌های آلی، فلزات سنگین، مواد رنگزا، ترکیبات با اکسیژن‌خواهی بالا و تغییرات خصوصیات فیزیکوشیمیایی محیط است. روش پژوهش بر پایه رویکرد کمی و تحلیلی و با اتکا به داده‌های حاصل از مطالعات آزمایشگاهی، نتایج گزارش‌های محیط‌زیستی، و تحلیل مقایسه‌ای شاخص‌هایی مانند pH، هدایت الکتریکی، اکسیژن‌خواهی شیمیایی، اکسیژن‌خواهی زیستی، کل مواد جامد محلول، غلظت فلزات سنگین و تغییرات زیستی خاک و آب سامان یافته است. نتایج نشان می‌دهد که دفع کنترل‌نشده پسماندهای نساجی می‌تواند موجب افزایش شوری، تغییر pH، کاهش نفوذپذیری و فعالیت زیستی خاک، تجمع فلزات سنگین، افت کیفیت آب‌های سطحی و زیرزمینی، و در نهایت افزایش ریسک‌های اکولوژیک و بهداشتی شود. همچنین، شدت این اثرات به نوع فرایند نساجی، ترکیب شیمیایی پسماند، سطح تصفیه پیش از دفع، ویژگی‌های بستر خاک و شرایط هیدرولوژیک منطقه وابسته است. در جمع‌بندی، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که مدیریت پایدار پسماندهای صنایع نساجی مستلزم استقرار سامانه‌های تصفیه مؤثر، پایش منظم شاخص‌های خاک و آب، سیاست‌گذاری نظارتی دقیق و بهره‌گیری از فناوری‌های کم‌آلاینده است تا از تشدید آسیب‌های محیط‌زیستی و افت کیفیت منابع پایه جلوگیری شود.

پسماندهای صنایع نساجی سلامت خاک کیفیت منابع آب آلودگی زیست‌محیطی فلزات سنگین فاضلاب صنعتی