پسته یکی از مهم ترین محصولات صادراتی بخش کشاورزی ایران است که نقش قابل توجهی در ارزآوری، اشتغال زایی و توسعه اقتصادی مناطق تولیدکننده دارد. ایران به دلیل سابقه تاریخی تولید، تنوع ارقام، شرایط اقلیمی مناسب و شهرت جهانی محصول، همواره یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی پسته بوده است. با این حال، تغییر ساختار بازار جهانی، افزایش رقابت کشورهایی مانند ایالات متحده آمریکا و تغییر الزامات کیفی بازارهای بین المللی، ضرورت بررسی عوامل مؤثر بر رقابت پذیری صادرات پسته ایران را افزایش داده است. هدف این مقاله، تحلیل وضعیت رقابت پذیری صادرات پسته ایران، بررسی جایگاه آن در بازار جهانی و شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقای توان رقابتی این محصول است. این مطالعه با رویکرد مروری-تحلیلی و با استفاده از بررسی مطالعات داخلی و خارجی، گزارش های تجارت بین الملل و ادبیات نظری مرتبط با رقابت پذیری صادرات انجام شده است. در این راستا، شاخص های ارزیابی رقابت پذیری شامل مزیت نسبی آشکارشده (RCA)، مزیت نسبی آشکارشده متقارن (RSCA)، سهم بازار صادراتی و عوامل مؤثر بر عملکرد صادراتی مورد بررسی قرار گرفته اند. نتایج بررسی ها نشان می دهد که پسته ایران همچنان دارای مزیت نسبی صادراتی بوده و از ظرفیت بالایی برای حضور در بازار جهانی برخوردار است. با این حال، کاهش نسبی سهم ایران از تجارت جهانی پسته در سال های اخیر نشان دهنده افزایش فشار رقابتی و ضرورت اصلاح ساختار صادراتی است. مهم ترین عوامل محدودکننده رقابت پذیری ایران شامل کاهش بهره وری باغ ها، بحران منابع آب، سطح پایین تر مکانیزاسیون، ضعف در فرآوری و بسته بندی، مشکلات استانداردهای صادراتی، محدودیت های بازاریابی و ضعف برندینگ بین المللی است. در مقابل، توسعه فناوری تولید، ارتقای کیفیت، ایجاد ارزش افزوده، تنوع بخشی به بازارهای هدف و تقویت زنجیره ارزش می تواند جایگاه رقابتی ایران را بهبود بخشد.حفظ و ارتقای جایگاه ایران در بازار جهانی پسته نیازمند گذار از مزیت های سنتی مبتنی بر منابع طبیعی به سمت مزیت های رقابتی پایدار مبتنی بر فناوری، کیفیت، نوآوری و بازاریابی بین المللی است.

رقابت پذیری صادرات پسته ایران مزیت نسبی آشکارشده تجارت جهانی کشاورزی بازار بین المللی پسته.