بیماری پارکینسون (PD) یک اختلال نورودژنراتیو پیشرونده است که تشخیص آن به‌ویژه در مراحل اولیه و پیش‌بالینی بیماری به دلیل حساسیت پایین روش‌های متداول بالینی و تصویربرداری عصبی با چالش‌های جدی مواجه است. این مقاله مروری، نقش کلیدی فناوری نانو را در افزایش حساسیت و اختصاصیت ابزارهای تشخیصی موجود با تمرکز بر پایش نشانگرهای مولکولی نظیر آلفا-سینوکلئین و دوپامین بررسی می‌کند. در این راستا، جدیدترین سامانه‌های تشخیصی مبتنی بر نانومواد شامل زیست‌حسگرهای الکتروشیمیایی و نوری، پلتفرم‌های میکروفلوئیدیکی برای جداسازی اگزوزوم‌ها و راهبردهای پیشرفته تصویربرداری مولکولی مبتنی بر نانوذرات مغناطیسی مورد بررسی و بحث قرار گرفته‌اند. مطالعات نشان می‌دهند که استفاده از نانوساختارهایی مانند نانوذرات طلا، نانوذرات اکسید آهن سوپرپارامغناطیس و صفحات گرافنی، با افزایش نسبت سطح به حجم و امکان تقویت سیگنال، حد تشخیص زیست‌نشانگرها را تا سطح تک‌مولکول و غلظت‌های آتومولار بهبود می‌بخشد. علاوه بر این، تراشه‌های میکروفلوئیدیکی عامل‌دارشده با نانوذرات مغناطیسی زویتریونی توانسته‌اند اگزوزوم‌های مشتق از نورون را از ماتریس‌های زیستی پیچیده‌ای مانند خون و بزاق با بازدهی بیش از ۹۰ درصد جداسازی کنند. همچنین، نانوپروب‌های مهندسی‌شده در تصویربرداری عصبی با موفقیت از سد خونی–مغزی عبور کرده و با افزایش چشمگیر وضوح و کنتراست تصاویر MRI، امکان پایش زودهنگام آسیب‌شناسی پروتئینی و تغییرات سلولی را فراهم کرده‌اند. در مجموع، فناوری نانو ظرفیت بالایی برای ایجاد تحول در رویکردهای تشخیص بیماری پارکینسون و حرکت به سمت ابزارهای کم‌هزینه، غیرتهاجمی و قابل استفاده در محل مراقبت (Point-of-Care; POC) دارد. با این حال، استانداردسازی فرایندهای سنتز صنعتی و بهبود تکرارپذیری این سامانه‌ها در جمعیت‌های واقعی بالینی، همچنان از الزامات اساسی برای تجاری‌سازی موفق آن‌ها در آینده به شمار می‌رود.

بیماری پارکینسون فناوری نانو زیست‌حسگر آلفا سینوکلئین دوپامین میکروفلوئیدیک.