اعتیاد به مواد مخدر یکی از چالش‌های عمده سلامت عمومی و اجتماعی در ایران به شمار می‌رود که پیامدهای گسترده‌ای در سطوح فردی، خانوادگی و جامعه ایجاد می‌کند. با توجه به ماهیت چندبعدی این پدیده، درمان و بازتوانی مؤثر آن نیازمند همکاری میان‌رشته‌ای است. مددکاران اجتماعی به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی تیم درمان، نقش مهمی در ایجاد انگیزه، حمایت روانی–اجتماعی و بازگرداندن افراد معتاد به زندگی عادی ایفا می‌کنند. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش مددکاران اجتماعی در فرآیند درمان و بازتوانی معتادان و تبیین عوامل مؤثر بر کارایی آنان بود.این پژوهش با روش کیفی و رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شد. جامعه آماری شامل مددکاران اجتماعی، روان‌شناسان و مدیران مراکز درمان و بازتوانی اعتیاد در شهر تهران بود. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از مددکاران دارای سابقه کاری حداقل سه سال جمع‌آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.نتایج نشان داد که مددکاران اجتماعی در چهار محور اصلی فعالیت دارند: ایجاد انگیزه و پذیرش درمان، حمایت روانی–اجتماعی، بازتوانی و بازگشت به جامعه، و مقابله با موانع ساختاری. حضور فعال آنان موجب افزایش ماندگاری مددجویان در برنامه‌های درمانی، کاهش عود مصرف، ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی پس از درمان می‌شود. یافته‌ها بیانگر آن است که درمان و بازتوانی اعتیاد بدون حضور مددکاران اجتماعی ناقص خواهد بود. این متخصصان با فراهم‌کردن حمایت‌های اجتماعی و روانی، پیگیری پس از درمان و توانمندسازی مددجویان، نقش اساسی در موفقیت پایدار درمان ایفا می‌کنند. پیشنهاد می‌شود جایگاه مددکار اجتماعی در نظام درمان اعتیاد به‌صورت رسمی و ساختاری تقویت گردد.

مددکاری اجتماعی درمان اعتیاد بازتوانی حمایت اجتماعی پیشگیری از عود